محمد رضا طباطبايى تبريزى
34
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى )
مسكوكات دولت عليهء ايران : قران 5 قروش . پناهآباد 2 قروش و نصف است . مسكوكات مصر : يك قروش ، يك قروش و نصف عثمانى است و هكذا ساير وجوهاتش . مسكوكات دولت فرانسه : ناپلئون فرانسه : 120 قروش . فرانك 5 قروش . مسكوكات دولت انگليس : ليراى طلا 140 قروش . ريال 28 قروش . ربع روپيه 2 قروش و نصف . بيان فواصل ميان شهرها و بندرها هم ، از حساسيتهاى او در اين سفرنامه است كه با دقت - و غالبا براساس ميل انگليسى - بيان كرده است . آن زمان ، به تازگى بحث از كيلومتر مطرح شده و نويسنده در حد توان سعى كرده است تا در برخى از موارد ، از اين مقياس كه در اصل هر كيلومتر عبارت از يك هزار متر فرانسه است ، استفاده كند . اطلاعات دربارهء كنسولها و سفير ايران در عثمانى از نكات جالب ديگر ، آگاهىهايى است كه دربارهء نمايندگان كنسولى ايران در بلاد مختلف به دست داده است . در شهرهايى هم كه كنسولگرى نبوده ، كسى به نمايندگى براى رفع و رجوع مشكلات ايرانيان معرفى شده است . بحثى هم در بارهء معين الملك سفير ايران در عثمانى آورده كه سالها در آنجا سفارت داشت . ثقة الإسلام و طبعا نويسنده و همراهان هيجده روز ميهمان باغ ييلاقى سفير بودهاند . براساس اين كتاب مىتوان بسيارى از اين كنسولها يا نمايندگان كنسولى را در شهرهاى مختلف ؛ از جمله تفليس ، سامسوم [ در اصل : سامسون ] ، ازمير ، اسكندريه و قاهره شناخت . بدينترتيب وى به دليل همراهى با ثقة الإسلام مورد حمايت آنها بوده و نسبت به آنان هم ، نظر مساعد دارد . دربارهء وكيل كنسول ايران در بيروت مىنويسد : « وكيل قونسول اين اسكله از جانب دولت عليهء ايران ، الياس بيك ، پسر اسكندر بيك يهودى ، آدم معقول و كار دانى است » . جنرال قونسول ايران در استانبول هم « مقرّب الخاقان حاجى ميرزا نجفعلى